با مصرف شیر و لبنیات مشکل دارید؟‌

شاید دچار عدم تحمل لاکتوز هستید

تا به حال شده که بعد از مصرف شیر یا دیگر محصولات لبنی احساس نفخ، دل پیچه و ناراحتی داشته باشید؟ اگر چنین تجربه ای داشته اید، ممکن است جزو گروه بزرگی از افرادی باشید که به مشکلی تحت عنوان «عدم تحمل لاکتوز» دچار هستند.

عدم تحمل لاکتوز به این معنی است که بدن ما

قادر به هضم آسان این قند نیست. قندی که به صورت طبیعی در شیر و دیگر محصولات لبنی یافت می شود. البته این موضوع به معنی حساسیت غذایی به شیر نبوده و نباید با آن اشتباه گرفته شود.

هنگامی که لاکتوز هضم نشده وارد روده بزرگ می شود، ایجاد اعلام ناراحت کننده  می کند. علایمی مانند احساس نفخ، درد، دل پیچه و دفع گاز. برخی از افراد مبتلا به عدم تحمل لاکتوز، قادر به هضم هیچ کدام از محصولات لبنی نیستند. اما بسیاری دیگر می توانند محصولات لبنی را در حجم کم مصرف کنند و یا حداقل برخی از انواع محصولات لبنی را بدون مشکل مصرف می کنند.

اگر می خواهید همه چیز را در مورد این مشکل بدانید و با راه حل های موجود آشنا شوید، ادامه مطلب را از دست ندهید.

یکی از چالش های بزرگ برای افرادی که دچار عدم تحمل لاکتوز هستند، تامین کلسیم کافی بدن از منابع مناسب است و اینکه چطور بدون اینکه دچار احساس ناراحتی بشوند تغذیه سالمی داشته باشند.

روده کوچک انسان ماده ای به نام «آنزیم لاکتاز» ترشح می کند که کار تجزیه و هضم قند لاکتوز را انجام می دهد. در افرادی که دچار عدم تحمل لاکتوز هستند، این آنزیم به اندازه کافی در روده کوچک تولید نمی شود.

به خاطر ارثی بودن، این مشکل اغلب در اعضای یک خانواده مشاهده می شود و علایم را اکثرا در دوران نوجوانی و بزرگسالی مشاهده می کنیم. هرچند اکثر افراد دچار این مشکل قادر به تحمل مقادیری از انواع لبنیات هستند.

گاهی اوقات در پی یک بیماری، با توقف ساخت لاکتاز در روده کوچک مواجه می شویم. گاهی اوقات هم پس از انجام یک عمل جراحی روی روده کوچک، (برای مثال برداشتن بخشی از روده کوچک) دیگر آنزیم لاکتاز تولید نمی شود. در این قبیل موارد ممکن است پس از مدتی تولید لاکتاز مجددا از سر گرفته شده و گاهی اوقات هم برای همیشه متوقف باقی می ماند.

در برخی موارد نادر نوزادان تازه متولد شده دچار مشکل عدم تحمل لاکتوز هستند و بنابراین قادر به مصرف شیر دارای لاکتوز نخواهند بود. علایم در نوزادان شامل اسهال شدید و کف مانند، ادرار سوختگی، استفراغ، ضعف، وزن گیری کند و تحریک پذیری است.

بعضی نوزادان نارس به طور موقت به این مشکل دچار هستند چرا که روده کوچک هنوز توانایی ساخت آنزیم را به دست نیاورده. اما در این نوزادان پس از مدتی مشکل رفع می شود.

علایم و نشانه ها:
بسته به میزان آنزیم لاکتاز تولیدی در بدن، علایم عدم تحمل لاکتوز نیز متفاوت خواهد بود. معمولا علایم بین نیم الی دو ساعت بعد از مصرف محصولات لبنی آغاز می شوند. اگر شما هم دچار این مشکل هستید، احتمالا علایم زیر را تجربه می کنید:

– نفخ
– درد و دل پیچه
– صدای غرغر شکم
– دفع گاز
– مدفوع نرم یا اسهال
– استفراغ

بسیاری از افرادی که دچاری چنین علایمی می شوند، به داشتن مشکل عدم تحمل لاکتوز مشکوک هستند. در این صورت بهترین راه این است که برای مدت کوتاهی از خوردن تمام محصولات لبنی خودداری کنید و ببینید که آیا علایم شما برطرف می شود؟ اگر علایم شما رفع شد می توانید کم کم شروع به اضافه نمودن محصولات لبنی به رژیم غذایی تان بکنید تا ببینید آیا علایم باز می گردند یا نه؟

اگر با خوردن یک لیوان شیر احساس ناراحتی کردید، به این معنی نیست که دچار  عدم تحمل لاکتوز هستید. اما اگر هر بار با خوردن شیر، بستنی و دیگر محصولات لبنی احساس ناراحتی می کنید، احتمالا با این مشکل مواجه اید.

بعضی اوقات افرادی که هیچ گاه با محصولات لبنی مشکل نداشته اند به طور ناگهانی دچار عدم تحمل لاکتوز می شوند، این موضوع معمولا زمانی رخ می دهد که سن فرد بالاتر می رود.

البته نباید عدم تحمل لاکتوز را با موضوع حساسیت غذایی به شیر اشتباه گرفت. در صورت وجود حساسیت غذایی علایم بسیار شدیدتر خواهد بود و این افراد اغلب قادر به مصرف هیچ نوع فرآورده لبنی نیستند.

اما همانطور که همیشه در ایران ام دی گفته ایم، اگر احساس می کنید که دچار این مشکل هستید، بهتر است که با پزشک تان مشورت کنید تا اطمینان حاصل شود علایم شما ناشی از کمبود آنزیم لاکتاز است و نه مشکل گوارشی دیگر.

پزشک شما می تواند اطمیمان حاصل کند که علایم ناشی از بیماری دیگری نیست. چرا که بیماری های دیگری مانند IBS و IBD هم علایم مشابهی ایجاد می کنند. از طرف دیگر مصرف زیاد مسهل ها و مشکل در هضم غذاهایی با قند فروکتوز و سوربیتول نیز علایم مشابهی ایجاد خواهد کرد.

تشخیص:
برای تایید تشخیص پزشک شما ممکن است دستور یکی از این دو آزمایش را بدهد:

– تست هیدروژن تنفسی: این دقیق ترین تست تشخیصی به حساب می آید. و پیش از انجام آزمایش باید از مصرف برخی غذاها، داروها و سیگار خودداری کنید. در روز تست مایعی می نوشید که حاوی لاکتوز است و سپس چند بار درون یک ماشین طی ساعات مختلف نفس می کشید. در صورتی که میزان هیدروژن موجود در بازدم بالا باشد به این معنی است که دچار عدم تحمل لاکتوز هستید.

– تست تحمل لاکتوز: تست تحمل لاکتوز واکنش بدنتان به دریافت مایعی که حاوی سطوح بالای لاکتوز است را اندازه می گیرد. ۲ ساعت پس از نوشیدن این مایع، آزمایش های خون برای اندازه گیری میزان گلوکز در جریان خون انجام می شود. اگر سطح گلوکزتان افزایش نیافت، بدین معنی است که بدنتان نوشیدنی غنی از لاکتوز را بخوبی هضم و جذب نمی کند. این تست معمولا در افراد مبتلا به دیابت و کودکان کم سن و سال انجام نمی شود.

درمان:
در حال حاضر درمانی برای این مشکل وجود ندارد. اما با محدود کردن مصرف محصولات لبنی می توان سبب کاهش علایم شد. اما یکی از نگرانی های بزرگ افراد، تامین ویتامین ها به خصوص ویتامین D و همچنین مواد معدنی به خصوص کلسیم است.

کلسیم برای کودکان، نوجوانان، زنان باردار و زنان یائسه اهمیت بسیار زیادی دارد و محصولات لبنی منبع غنی کلسیم به شمار می آیند. اما در کنار آنها برخی مواد غیر لبنی دیگر هم موجود است که حاوی کلسیم هستند. موادی مانند:

– بروکلی، بامیه، کلم و شغلم
– ماهی سالمون، تن و ساردین
– بادام
– آب میوه هایی که با کلسیم غنی سازی شده اند
– مصولاتی که از سویا به دست می آیند و با کلسیم غنی سازی شده اند. مانند شیر سویا

ممکن است حس خوبی از اینکه در ادامه زندگی باید با این موضوع دست و پنجه نرم کنید، نداشته باشید. اما باید بدانید که درصد بالایی از افراد جامعه به این مشکل دچار هستند و اکثر آنها می توانند با رعایت برخی نکات، به راحتی و بدون بروز مشکل مقادیری محصولات لبنی را به صورت روزانه مصرف کنند.

هر شخص با دیگری متفاوت است و شما باید خودتان متوجه شوید کدام راهکار بیشتر با زندگی شخصی تان سازگار تر است. پس توصیه های ایران ام دی را با دقت مطالعه کنید:

مصرف شیر و محصولات لبنی را محدود کنید:
بیشتر افراد مبتلا به عدم تحمل لاکتوز قادر به هضم روزانه تا ۱۰ گرم لاکتوز هستند. این یعنی یک لیوان شیر کم چرب. اما میزان لاکتوز در پنیرها به طور معمول بسیار کمتر است.

شیر و دیگر محصولات لبنی را همراه با غذاهای دیگر مصرف کنید:
برای برخی افراد، مصرف شیر با دیگر غذاهای جامد به هضم راحت تر کمک کرده و دیگر علایم ناراحتی نخواهند داشت.

مصرف شیر و محصولات مشابه را به وعده های کوچک در طول روز تقسیم کنید:
به جای مصرف زیاد یک وعده شیر، آن را به وعده های کوچک تر تقسیم نموده و در طول روز طی چند بار میل نمایید. در این صورت تحمل آن برای بدن راحت تر خواهد شد.

شیر و محصولات لبنی با لاکتوز کم مصرف کنید:
در برخی فروشگاه های مواد غذایی می توان شیرهایی یافت که میزان لاکتوز آنها کاهش یافته است. برخی افراد با مصرف این گونه محصولات علایم بسیار کمتری دارند. اما از نظر برخی دیگر این شیرها طعم شیرینی دارند و یا از قیمت گران تر آنها راضی نیستند. البته افرادی که مبتلا به دیابت هستند باید در مصرف این گروه از محصولات دقت کنند. چرا که سبب افرایش قند خون آنها خواهد شد.

از محصلات جایگزین استفاده کنید:
می توان از شیر سویا و دیگر محصولات مشابه استفاده نمود. اما باید توجه کنید که شیر و خامه هایی که از شیر درست نشده اند دارای ویتامین ها و مواد معدنی کمتری نسبت به شیر طبیعی هستند و ممکن است دارای چربی بیشتری باشند.

از لاکتاز استفاده کنید:
برخی مکمل های غذایی بر اساس آنزیم لاکتاز وجود دارد که می تواند به هضم بهتر مواد لبنی کمک کند. بعضی ها به شکل قرص های جویدنی ارایه می شوند و باید آنها را پیش از مصرف شیر بخورید. برخی دیگر به صورت مایع هستند و باید به شیر اضافه شوند. به برخی غذاها نیز لاکتاز اضافه شده است و در هر صورت باید خودتان آنها را امتحان کنید تا ببینید کدام یک با شما سازگاری بیشتری دارد.

ماست بخورید:
برخی افرادی دچار مشکل می توانند بدون هیچ محدودیتی ماست بخورند. به خصوص اگر باکتری های درون ماست همچنان زنده و فعال باشند. در هر صورت اگر شما جزو این گروه هستید، می توانید با خیال راحت از مصرف ماست لذت ببرید.

اما اگر عدم تحمل لاکتوز در شما بسیار شدید باشد، ممکن است نیاز باشد که به طور کامل از لاکتوز دوری کنید. در این صورت باید بدانید که بعضی دارو ها و بسیاری از غذاهای آماده دارای لاکتوز هستند. مثال هایی از آنها شامل این موارد است: نان ها و کیک ها، سوپ های آماده، برخی نوشیدنی ها، برخی صبحانه های آماده، پنکیک، اسنک ها، برخی بیسکوئیت ها، سس های سالاد، آب نبات و شیرشکلات. می توانید به برچسب درج شده روی مواد غذایی مراجعه کنید تا وجود لاکتوز را بررسی کنید، هرچند در موارد زیادی در مورد لاکتوز توضیحی وجود ندارد یا به گونه ای غیر مستقیم به آن اشاره شده. برای مثال درج عبارت «حاوی اجزای شیر خشک» به معنی وجود لاکتوز است. یا عبارت «پودر شیر» هم مساوی با وجود لاکتوز خواهد بود.

در هر صورت فراموش نکنید که شیر و محصولات لبنی منبع تامین برخی مواد بسیار مهم به شمار می آیند. موادی از قببل ویتامین D، منیزیم، پتاسیم، پروتيئن، ریبوفلاوین و کلسیم. در صورت حذف یا مصرف کم این ماده غذایی، بسیار مهم است که از منابع دیگر به جایگزین کردن آنها بپردازید. شاید پزشک شما برای شما استفاده از مکمل های دارویی را تجویز کند و شاید هم با مصرف غذاهای جایگزین آنها را جبران نمایید.

با نظارت: دکتر نپتون مجدزاده – متخصص بیماری های داخلی
بازبینی شده در تاریخ: ۱۰ مرداد ۹۴
http://iranmd.ir/
Tags:  لاکتوز عدم تحمل لاکتوز شیر

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *